Familiekroniek - Voormoeder Grietje Herkes Miedema, herbergiersche

De grootmoeder van moederskant van mijn pake Johannes Nieuwenhuis heet Akke Dijkstra. Haar moeder, de overgrootmoeder van mijn pake, is Grietje Herkes Miedema. Wat mij fascineert aan Grietje is dat ze rond 1845 herbergiersche is in Franeker. Ik zie een grote herberg voor me met een glimmend gelakte tapkast, maar de realiteit is veel anders weet ik dankzij de mooie website van het Historisch Centrum Franeker. De herberg zal er heel eenvoudig hebben uitgezien.

Café en stalhouderij van Foppe Uilkes Otter (1905)

Herberg met woning 

Grietje Miedema wordt geboren in 1812 in Dongjum, een dorp ten noorden van Franeker. Als ze twee jaar is, overlijdt vader Herke. Twaalf jaar later hertrouwt moeder Akke met kooltjer Anne Berends Dijkstra uit Tzummarum. Akke is werkster. Grietje trouwt in 1836 met boerenknecht Nanning Sipkes Dijkstra uit Schalsum. Schalsum ligt ten oosten van Franeker. Ze krijgen drie kinderen: Akke, Aaltje en Sipke. Nanning neemt in 1843 een herberg in Franeker over van de vrouw van de vorige eigenaar, Riemer Hilarides. Herberg met woning zijn net gebouwd, want de vorige herberg is in 1837 door brand verwoest. Het adres was destijds Kaatsveld 1, nu is het Stationsweg 1. Hier komt de Harlinger Trekvaart vanuit Leeuwarden Franeker binnen, een uitstekende locatie voor een herberg. 

Helaas overlijdt Nanning drie maanden later. 

Kasteleinse

Nu haar man dood is, runt Grietje de herberg. Volgens de Franeker historicus Gerard van der Heide stond ze haar mannetje. In de rubriek Terug in de tijd op de facebookpagina van het restaurant Poort van Franeker schrijft hij: “Lastige en dronken personen werden persoonlijk door haar buiten de deur gezet. Slecht een enkele keer was politiehulp nodig.”
Ik ben benieuwd wat er werd geschonken. Bier? Jenever? Berenburg? En werden er maaltijden geserveerd?
In 1845 hertrouwt Grietje met Oene Jans Kooistra. Zij is kasteleinse, hij is tapper en herbergier. Ze krijgen twee dochters, Durkje en Jantje. In 1857 overlijdt Oene Jans. Drie jaar later hertrouwt Grietje met Pieter Hiddes Anema.
Grietje schenkt drank tot 1861. Ook verdient ze geld als koemelkster. Zoon Sipke overlijdt in 1867, hij verdrinkt in de Harlinger Trekvaart bij de wipper. In 1873 overlijdt Grietje, ze is 60 jaar. 

Schuitenjager
Dat haar oudste dochter Akke in 1859 is getrouwd met schuitenjager Tiete Nieuwenhuis is logisch. Schuitenjagers hielden zich vaak op bij herbergen om klandizie te krijgen. Hier schreef ik over Tiete Nieuwenhuis. Met dit herbergverleden is het misschien ook wel logisch dat mijn overgrootvader Enne (1863-1934), de oudste zoon van Akke en Tiete, nogal van een slokje hield. Het verhaal gaat dat hij, voordat hij in Franeker aangifte ging doen van de geboorte van zijn zoon Johannes (mijn pake), eerst iets ging drinken en toen de verkeerde geboortedatum heeft doorgegeven. Johannes werd geboren op 8 mei, maar in het geboorteregister staat 9 mei. 

Poort van Franeker

Ook tegenwoordig is er een café-restaurant op Stationsweg 1, met de toepasselijke naam Poort van Franeker. Dit pand is gebouwd in 1927. Daarvoor was het Hotel Bleeker en daarvoor Stationsbrug/Café Otter.
De oudste foto van het café en stalhouderij op Stationsweg 1 (zie hierboven) dateert uit 1905, zo’n halve eeuw nadat Grietje er de scepter zwaaide. De herberg waar Grietje werkte is in 1888 door brand verwoest. Het pand op de foto is dus van na die brand. Wat zou het leuk zijn als er nog ergens een prent van het café te vinden is uit de tijd dat Grietje er de boel bestierde.

De foto is afkomstig van de website van Historisch Centrum Franeker.

Familiekroniek - Voormoeder Saakje Hesselius

Dankzij mijn familieverhalen op dit blog krijg ik soms foto’s van voorouders toegestuurd, foto's die ik nog niet kende. Een tijdje geleden stuurde een nazaat van de familie Kuperus uit Berlikum me een aantal foto’s waarop ook de beppe van mijn beppe Saakje staat: Saakje Hesselius.
Het aardige is dat ik trekken van mijn vader zie in deze betovergrootmoeder. 

Sybren Kuperus en Saakje Hesselius

Dienstmeid
Saakje Hesselius is geboren in maart 1848 in Dronrijp. Haar vader is Jan Jentjes Hesselius, gardenier en haar moeder is Antje Martens Hoekstra. Antje is negen keer bevallen, maar alleen Saakje en haar jongere broer Jentje worden volwassen.
Saakjes vader overlijdt in 1863, hij is nog maar 38 jaar. In mei 1864, ze is zestien jaar, is Saakje dienstmeid bij gardenier Gerhardus de Cock in Dronrijp. Drie jaar na de dood van haar vader overlijdt ook haar moeder, in april 1866. Saakje is achttien jaar en woont en werkt als dienstmeid bij logementhouder Jelle Faber Schoonlingen in Beetgum. In februari van dat jaar werkt ze ook als dienstmeid bij gardenier Rembardus de Cock in Dronrijp. Waarschijnlijk is Rembardus de zoon van de Gerhardus waar ze eerder werkte.
Omdat Saakje nog niet volwassen is als ze wees is geworden, komt ze onder voogdij van haar ooms Tjitze Jentje Hesselius en Wijtze Martens Hoekstra.

Machinist
In 1870 trouwt Saakje in Franekeradeel met bakkersknecht Sybren Dirks Kuperus uit Berlikum die doopsgezind is. Ze wonen allebei in Ried. Later wordt Sybren Dirks machinist, waarschijnlijk bij de zuivelfabriek in Berlikum, de plaats waar ze na hun huwelijk zijn gaan wonen.
Saakje en Sybren krijgen tien kinderen, één ervan overlijdt jong. Het vijfde kind, Trijntje, is mijn overgrootmoeder. (Op de foto hieronder achterste rij, tweede van rechts.)

Saakje overlijdt in december 1925 in Sint-Jacobiparochie, ze is 77 jaar. Sybren Dirks sterft precies een jaar later, in december 1926, ook in Sint-Annaparochie. Hij is 84 jaar. Waarschijnlijk woonden Saakje en Sybren de laatste jaren van hun leven bij hun oudste dochter Antje.

Saakje en Sybren en hun negen kinderen

Over de achternaam Hesselius
Als we verder zoeken in de stamboom Hesselius komen we voorvader Bernardus tegen die in 1660 is geboren in Franeker. Hij is van 1687 tot 1693 predikant in Dongjum. Zijn vader heet Hessel. Omdat Bernardus, of Beern in het Fries, een opleiding tot predikant volgt, wordt zijn patroniem Hessel verlatijniseerd tot Hesselius. Ook Bernardus’ zoon Gentius (Jentje) is predikant, te Edens en Spannum. Op de gevelsteen van de kerk van Spannum staat zijn naam genoemd. Gentius is de betovergrootvader van Saakje Hesselius.

Gevelsteen kerk Spannum (foto Wopke Hoekstra)

Familiekroniek - Armoedzaaier Hafniks

Akte naamsaanneming Havveniks 1811

Soms is een achternaam maar een heel kort leven beschoren.

In 1811 neemt Gatse Ages, één van mijn Friese voorvaderen, in Minnertsga de achternaam Havveniks aan. Waarschijnlijk om duidelijk te maken dat hij maar een armoedzaaier is. Gatse Ages Havveniks is geboren in 1763 en woont in Tzummarum. Hij ondertekent de akte met een kruisje. Een jaar later komt hij voor in de lijst van stemgerechtigden onder de achternaam Hafniks.

Samen met zijn vrouw Minke Sybrens Wassenaar heeft Gatse Ages zes kinderen: Sybren, Age, Pietje, Lykeltje, Baukje en Maaike. De kinderen vinden hun achternaam maar niks en nemen later de naam van hun moeder aan: Wassenaar.

Baukje wordt nog wel Hafniks genoemd als ze in 1825 trouwt met Doede Pieters Alkema. Ze ondertekent de akte met Baukje Gatzes. Ook jongste dochter Maaike, mijn voormoeder, gebruikt de naam Hafniks als ze in 1835 trouwt met gardenier Dirk Fokkes Kuperus. Ze ondertekent de huwelijksakte niet, want ze kan niet schrijven.

Als Maaike in september 1859 overlijdt, wordt ze nog Hafniks genoemd. Ook bij het overlijden van Baukje in mei 1863 wordt de achternaam nog gebruikt. Als Baukje is overleden is er niemand meer die Hafniks heet.

De achternaam Havveniks of Hafniks heeft 52 jaar bestaan, van 1811 tot en met 1863.