Familiekroniek - Voormoeder Grietje Herkes Miedema, herbergiersche

De grootmoeder van moederskant van mijn pake Johannes Nieuwenhuis heet Akke Dijkstra. Haar moeder, de overgrootmoeder van mijn pake, is Grietje Herkes Miedema. Wat mij fascineert aan Grietje is dat ze rond 1845 herbergiersche is in Franeker. Ik zie een grote herberg voor me met een glimmend gelakte tapkast, maar de realiteit is veel anders weet ik dankzij de mooie website van het Historisch Centrum Franeker. De herberg zal er heel eenvoudig hebben uitgezien.

Café en stalhouderij van Foppe Uilkes Otter (1905)

Herberg met woning 

Grietje Miedema wordt geboren in 1812 in Dongjum, een dorp ten noorden van Franeker. Als ze twee jaar is, overlijdt vader Herke. Twaalf jaar later hertrouwt moeder Akke met kooltjer Anne Berends Dijkstra uit Tzummarum. Akke is werkster. Grietje trouwt in 1836 met boerenknecht Nanning Sipkes Dijkstra uit Schalsum. Schalsum ligt ten oosten van Franeker. Ze krijgen drie kinderen: Akke, Aaltje en Sipke. Nanning neemt in 1843 een herberg in Franeker over van de vrouw van de vorige eigenaar, Riemer Hilarides. Herberg met woning zijn net gebouwd, want de vorige herberg is in 1837 door brand verwoest. Het adres was destijds Kaatsveld 1, nu is het Stationsweg 1. Hier komt de Harlinger Trekvaart vanuit Leeuwarden Franeker binnen, een uitstekende locatie voor een herberg. 

Helaas overlijdt Nanning drie maanden later. 

Kasteleinse

Nu haar man dood is, runt Grietje de herberg. Volgens de Franeker historicus Gerard van der Heide stond ze haar mannetje. In de rubriek Terug in de tijd op de facebookpagina van het restaurant Poort van Franeker schrijft hij: “Lastige en dronken personen werden persoonlijk door haar buiten de deur gezet. Slecht een enkele keer was politiehulp nodig.”
Ik ben benieuwd wat er werd geschonken. Bier? Jenever? Berenburg? En werden er maaltijden geserveerd?
In 1845 hertrouwt Grietje met Oene Jans Kooistra. Zij is kasteleinse, hij is tapper en herbergier. Ze krijgen twee dochters, Durkje en Jantje. In 1857 overlijdt Oene Jans. Drie jaar later hertrouwt Grietje met Pieter Hiddes Anema.
Grietje schenkt drank tot 1861. Ook verdient ze geld als koemelkster. Zoon Sipke overlijdt in 1867, hij verdrinkt in de Harlinger Trekvaart bij de wipper. In 1873 overlijdt Grietje, ze is 60 jaar. 

Schuitenjager
Dat haar oudste dochter Akke in 1859 is getrouwd met schuitenjager Tiete Nieuwenhuis is logisch. Schuitenjagers hielden zich vaak op bij herbergen om klandizie te krijgen. Hier schreef ik over Tiete Nieuwenhuis. Met dit herbergverleden is het misschien ook wel logisch dat mijn overgrootvader Enne (1863-1934), de oudste zoon van Akke en Tiete, nogal van een slokje hield. Het verhaal gaat dat hij, voordat hij in Franeker aangifte ging doen van de geboorte van zijn zoon Johannes (mijn pake), eerst iets ging drinken en toen de verkeerde geboortedatum heeft doorgegeven. Johannes werd geboren op 8 mei, maar in het geboorteregister staat 9 mei. 

Poort van Franeker

Ook tegenwoordig is er een café-restaurant op Stationsweg 1, met de toepasselijke naam Poort van Franeker. Dit pand is gebouwd in 1927. Daarvoor was het Hotel Bleeker en daarvoor Stationsbrug/Café Otter.
De oudste foto van het café en stalhouderij op Stationsweg 1 (zie hierboven) dateert uit 1905, zo’n halve eeuw nadat Grietje er de scepter zwaaide. De herberg waar Grietje werkte is in 1888 door brand verwoest. Het pand op de foto is dus van na die brand. Wat zou het leuk zijn als er nog ergens een prent van het café te vinden is uit de tijd dat Grietje er de boel bestierde.

De foto is afkomstig van de website van Historisch Centrum Franeker.